نظريهء صحيح در تدوين قرآن خلاصهء تمام آن چه در تمام فصول مختلف اين بخش تا به اينجا گفته شد ، اين است كه نسبت دادن جمع‌آورى قرآن به خلفا و دوران بعد از پيامبر امرى است موهوم و پندارى است غلط و بىاساس كه با قرآن ، سنت ، اجماع و عقل مخالف مىباشد و طرفداران تحريف نمىتوانند از اين راه ، نظريهء غلط و بىاساس خويش را اثبات نمايند ، بلكه چنان كه در فصول پيش يادآور شديم ، قرآن در دوران خود پيامبر و به دستور و نظارت وى انجام گرفته است . اگر بر فرض ، قبول كنيم كه قرآن را ابو بكر در دوران خلافتش جمع‌آورى كرده است ، كيفيت آن به شكلى كه در اين روايات آمده است ، مسلما دروغ است ، زيرا جمع‌آورى قرآن بر پايه قطع و يقين استوار بود ، يعنى آيات قرآن در اثر تواتر و نقل‌هاى فراوان و يقين‌آور در ميان مسلمانان ، معروف و شناخته شده بود و همان آيات قطعى و شناخته‌شده كه در دل‌ها و سينه‌ها بود و مسلمانان با آن‌ها انس و آشنايى داشتند ، در قرآن آورده شده و در يك‌جا جمع‌آورى شد . آرى ، جاى ترديد و شك نيست كه عثمان در دوران خويش قرآن را جمع‌آورى كرده است ، ولى نه به آن معنى كه سوره‌ها و آيات قرآن را در يك مصحف تدوين كند و از پراكندگى به صورت مجموعه واحد در بياورد ، بلكه بدين معنى كه او تمام مسلمانان را در قرائت يك قارى مخصوص ، جمع و متحد نمود و تمام قرآن‌هاى ديگر را كه با آن قرائت مورد نظر موافق نبود ، سوزاند و به تمام بلاد و شهرها نوشت كه چنين قرآن‌ها را بسوزانند و بدين وسيله مسلمانان را از هر گونه اختلاف قرائت نهى و منع نمود كه آن را در اصطلاح « توحيد المصاحف » مىنامند . عده‌اى از بزرگان اهل سنت نيز بدين معنى تصريح نموده‌اند ، چنان كه حارث محاسبى